Toplumsal yaşam için bütün medeniyetlerin ortak amacı ahlaklı ve adaletin hakim olduğu bir yaşama geçişi sağlamak olmuş.

Bu iki kavram birbirinden hiç  ayrılmadan ele alınmış ve adına hukuk denilen yaptırımlı bir dünya düzeni oluşturulmaya çalışılmış.

Sosyoloji bilimi bu sayede doğmuş. Ardından hukuk, bir ilim dalı olarak yerini almış.

Sosyoloğlar bu iki konunun üzerine kafa patlatmışlar. Mutlu bir toplumsal yaşam için ahlak ve adaletin önemi konusunda birleşmişler. Her biri ahlaklı  ve adil bir yaşam için değişik felsefi yollar önermişler.

İnsanlığın toplum düzeninde yaşamaya başlamasıyla ortaya çıkan anlaşmazlıkların çözümü, haksızlıkların ortadan kaldırılması, mağduriyetlerin giderilmesi için bir sisteme ihtiyaç duyulmuş. Suç ve ceza kavramları belirlenmiş.

Suç ve cezanın tanımı  yapılırken o dönemde öne çıkmış ahlaki kurallar ön planda olmuş  ve adına yasa denen yaptırımlar bu sayede doğmuş.

Hak ve hukuk için, kayırmadan, haksızlığa neden olmadan doğru yasalalarla ve güvenilir insanlarca adalet dağıtan  bir mekanizma oluşturmak için muazzam çabalar harcanmış.

Adaleti dağıtanlar yada dağıtımında kullanılan yasalar her zaman tartışılmış. Bu tartışmalara elbette sosyologlar da katılmış. Günümüzde bile onların bu tartışmalarda sarfettikleri bazı özlü sözler adeta projektör gibi önümüzü aydınlatmakta.

Bütün hakdinlerin var oluş  sebebi de aslında ahlaklı ve adil bir sistemde yaşanması  içindir.

Ahlaklı bir yaşam için dini öğretiler daima ilk öncelikli durumda yer almış. Hazreti Muhammet adaletli ve ahlaklı bir yaşamı insanlığa miras bırakmak için bütün ömrü boyunca mücadele etmiş. Mübaret yaşamı boyunca bu konuda pek çok söz sarfetmiş ve bunlar da hadis-i şerif olarak bütün müslümanlarca sorgulanmadan kabullenilmiştir. Örneğin : “adaletli sultan, yeryüzünde Allah'ın gölgesi ve mızrağıdır ” diyerek bizleri yönetenlere çok önemli mesajlar vermiştir.

Adalet, hata yapılması halinde  telafisi mümkün olmayan sonuçlara sebebiyet vereceğinden dolayı çok önemlidir. İnsan hayatı  Allah’ın bize en büyük emanetidir. O emanetin korunması birinci önceliğimiz olmalıdır. Yüce Allah: “karşıma ne ile gelirsen gel , ama kul hakkıyla gelme “ diyorsa durumun dinen önemi daha da net anlaşılıyor.

Adaletin önemi dün nasılsa bugün de aynı önem sırasında var oluşunu sürdürmekte. Tarihçilerin bir kısmı tarihin tekerrürden ibaret olmadığını, hataların aynen devam etmesi sonucu tekrar eden hatalar tarihmiş gibi algılanıyor diyorlar. Özellikle adalet, içinde insan ve insani olguları barındırdığından geçmişte hatayı nasıl kabul etmediyse günümüzde de asla kabul etmez.

Adalet önemli bir kuvvettir. Bizim ülkemizde de yönetsel kuvvetlerden biri olarak yargıyı yani adaleti  benimsemişiz. Çok önemli bir kuvvet olan adalet için Blaise PASCAL: “adaletin kuvvetli, kuvvetlilerin de adaletli olmaları gerekir” demiş. Limon LUCE ise: ”   kuvvetsiz adalet ve adaletsiz kuvvet iki büyük felakettir” derken, Hz.Ebubekir ise adeta son noktayı koyuyor :” Mal cimride, silah korkaklarda, karar da zayıflarda olursa düzen bozuktur.”

Ünlü Fransız deneme yazarı Montaigne : “adaletin olmadığı yerde ahlaktan bahsedilemez” derken, bir Latin atasözü de: “adalet erdemlerin kraliçesidir” diyor.

Hz. Ömer “ adalet mülkün temelidir ” diyor. Konfiçyus ise “ devletin hazinesi adalettir” diyerek adaletin önemine benzer bir vurgu yapıyor. Maurice DUEVERGER’de “ hukukun kuvvetinin azaldığı yerde, kuvvetlinin hukuku geçerli olmaya başlar ”diyor.

Aristoteles’de bu konuyla ilgili pek çok söz sarfetmiş. Bunlardan biri : “adalet ilkin devletten gelmelidir. Çünkü hukuk, devletin toplumsal düzenidir.” Diğeri : “zayıf, daima adalet ve eşitlik ister, halbuki bunlar kuvvetlinin umurunda bile değildir.”

Bu önemli düşünürlerin sözleri böylece uzayıp gider. Özetlemek gerekirse sanırım Emile ZOLA’nın sözleri bize yardımcı olacaktır : “adalet ancak hakikatten, saadet ancak adaletten doğabilir.”